|
Wszystkie polskie organizacje,
instytucje i osoby prywatne
stykające się w swojej pracy z
ofiarami przestępstw postanowiły dla
poprawienia sytuacji ofiar w Polsce
podpisać ten dokument.
Mając na względzie:
zagwarantowaną w Konstytucji
Rzeczpospolitej przyrodzoną i
niezbywalną godność człowieka i
obywatela, będącą źródłem jego
wolności i praw, które władze
publiczne mają obowiązek szanować i
chronić (art. 30 Konstytucji RP);
fakt, iż
Rzeczpospolita Polska jest państwem
prawa,
urzeczywistniającym zasady
sprawiedliwości społecznej, w którym
każdy ma obowiązek przestrzegania
prawa (art. 2 i art. 83 Konstytucji
RP);
zalecenia wypracowane przez
międzynarodową społeczność
kształtujące politykę postępowania z
ofiarami przestępstw, a w
szczególności:
Deklarację ONZ o podstawowych
zasadach sprawiedliwości dla ofiar
przestępstw i nadużyć władzy z 1985
r.,
Europejską Konwencję o kompensacji
dla ofiar przestępstw popełnionych z
użyciem przemocy z 1983 r.,
Zalecenia Rady Europy Nr R(85)11 w
sprawie pozycji ofiary w prawie i
procesie karnym,
Zalecenia Rady Europy Nr R (87)21 w
sprawie zapobiegania wiktymizacji i
pomocy dla ofiar przestępstw;
oraz
rozumiejąc, iż posiadanie prawa
oznacza rzeczywistą możliwość
korzystania z procedur
gwarantujących ich realizację,
zwłaszcza gdy są one naruszane lub
nie wypełniane;
rozumiejąc potrzebę podniesienia
kultury prawnej poprzez realną
egzekucję praw obowiązujących;
kierując się dobrem ofiar
przestępstw oraz chęcią pomocy i
naprawienia doznanej przez nie
krzywdy postanawiamy spisać i
upowszechnić Polską Kartę Praw
Ofiary.
I. Definicja i zakres uprawnień
1. Ofiarą w rozumieniu Karty jest
osoba fizyczna, której dobro prawem
chronione zostało bezpośrednio
naruszone lub zagrożone przez
przestępstwo, a także jej najbliżsi
(art. 115 § 11 Kodeksu karnego
[k.k.], Rezolucja 40/34 Zgromadzenia
Ogólnego ONZ z 29 XI 1985 r.,
Deklaracja podstawowych zasad
sprawiedliwości dla ofiar
przestępstw i nadużyć władzy , pkt.
A [ONZ 85], art. 47 Konstytucji RP,
art. 49 i art. 51 § 2 Kodeksu
postępowania karnego [k.p.k.]).
2. Ofiara ma prawo do:
1) pomocy,
2) godności, szacunku i współczucia,
3) wolności od wtórnej wiktymizacji,
4) dostępu do wymiaru
sprawiedliwości,
5) mediacji i pojednania ze sprawcą,
6) do restytucji i kompensacji (ONZ
85, art. 2 Konstytucji RP, art. 2 §
1 [k.p.k.]).
3. Ofiara niezależnie od tego, czy
ujawniony został sprawca
przestępstwa i czy ma miejsce
postępowanie karne (kiedy ofiara
uzyskuje status pokrzywdzonego),
bądź cywilne (kiedy ofiara uzyskuje
status poszkodowanego) oraz
niezależnie od więzi rodzinnej
łączącej sprawcę i ofiarę winna
uzyskać potrzebną jej pomoc prawną,
materialną, medyczną, psychologiczną
i socjalną (art. 2, art. 31 pkt.
1,2; art. 32 Konstytucji RP, art. 2
§ 1 pkt 3 Kodeksu postępowania
karnego [k.p.k.], art. 49 § 1
k.p.k.).
II. Prawo do godności, szacunku i
współczucia
4. Ofiara ma prawo do traktowania
jej z godnością, szacunkiem i
współczuciem. Do szczególnego
przestrzegania tego prawa
zobowiązani są przedstawiciele
wymiaru sprawiedliwości, służby
zdrowia i służb socjalnych (art. 47
Konstytucji RP, art. 1 ust. 2 oraz
art. 14.3 ustawy o Policji z 1990
r., Deklaracja o Policji, przyjęta w
1979 r. przez Radę Europy oraz
Kodeks ONZ postępowania
funkcjonariuszy porządku prawnego
(Rezolucja nr 34/169 Zgromadzenia
Ogólnego ONZ z 17 XII 1979 r.), art.
30 ustawy o zawodzie lekarza w zw. z
art. 12 i art. 13 Kodeksu etyki
lekarskiej z 1993 r., art. 8 Kodeksu
postępowania administracyjnego z
1960 r. [k.p.a.]),
5. Nie można przerzucać
odpowiedzialności za przestępstwo ze
sprawcy na ofiarę. Nie można
usprawiedliwiać przestępstwa
tradycją, kulturą, stereotypami
minimalizującymi winę sprawcy.
III. Prawo do bezpieczeństwa i
zakaz ponownego dręczenia ofiary
6. Ofiara ma prawo do bezpieczeństwa
i ochrony oraz poszanowania jej
życia rodzinnego i prywatnego.
Ofiary nie wolno ponownie dręczyć
należy dołożyć wszelkich starań, by
uniknęła ona powtórnej wiktymizacji.
Oznacza to zakaz wkraczania w
prywatność ofiary i jej rodziny ze
strony wszystkich, którzy stykają
się z nią w związku z popełnionym
przestępstwem, w szczególności:
przedstawicieli organów państwowych,
służb medycznych i socjalnych,
mediów (art. 8 Konwencji o ochronie
praw człowieka i podstawowych
wolności z 1950 r. [KE], art. 191 §
3, art. 20 k.p.k.).
7. Ofiara ma prawo do traktowania ze
szczególną troską i powagą przez
organy wymiaru sprawiedliwości i
organy ścigania. Postępowanie w
sprawie powinno być prowadzone tak,
by uwzględniać interesy i stan
ofiary. Jej przesłuchania winny być:
ograniczone do minimum, prowadzone w
sposób kulturalny, wolne od
opóźnień, odwołań i zmuszania ofiary
do wielokrotnego przeżywania na nowo
tragedii jakiej doświadczyła (art.
30 Konstytucji RP, art. 231 k.k.)
8. Ofiara ma prawo do bezpieczeństwa
osobistego, a obowiązkiem Policji i
prokuratury jest jej to
bezpieczeństwo zapewnić (art. 14.3 i
art. 15.1 pkt 3 ustawy o Policji,
art. 231 § 1 k.k.).
9. Ofiara może zażądać utajnienia
swoich danych osobowych. (art. 184
k.p.k.).
10. Ofiara ma prawo domagać się
zastrzeżenia danych dotyczących jej
miejsca zamieszkania do wyłącznej
wiadomości prokuratora lub sądu
(art. 191 § 3 k.p.k.).
11. Ofiara ma prawo do zachowania
anonimowości w sprawozdaniach
prasowych, telewizyjnych, w
Internecie i w innych mediach,
dotyczących jej sprawy. (art. 13
pkt. 2 ustawy Prawo prasowe).
12. Właściwe organy państwowe są
zobowiązane do przyjęcia każdego
zawiadomienia o przestępstwie
zgłoszonego przez ofiarę i podjęcia
odpowiedniej interwencji. Dotyczy to
również sytuacji gdy zagrożenie
pochodzi od osoby dla ofiary
bliskiej lub gdy ofiarą jest dziecko
(art. 9, 10, 12 k.p.k. art. 15.1
pkt. 3 ustawy o Policji,
rozporządzenie Rady Ministrów z dnia
17 września 1990 r (Dz. U. Nr 70,
poz. 409) w sprawie trybu
legitymowania, zatrzymywania osób,
dokonywania kontroli osobistej oraz
przeglądania bagaży i sprawdzania
ładunku przez policjantów).
13. Właściwe organy państwowe są
zobowiązane do przyjęcia każdego
zawiadomienia zgłoszonego przez
osobę trzecią i podjęcia
odpowiedniej interwencji (art. 304
k.p.k., art. 231 k.k.).
14. Ofiara ma prawo do uzyskania
fachowej pomocy: psychologicznej,
medycznej, materialnej i prawnej od
momentu zgłoszenia naruszenia lub
groźby naruszenia dobra prawem
chronionego. Oznacza to m.in. prawo
do wsparcia psychicznego, prawo do
fachowej pomocy psychologicznej i
prawnej od momentu zawiadomienia o
przestępstwie.
15. Ofiary przestępstw o podłożu
seksualnym powinny być
przesłuchiwane przez funkcjonariuszy
Policji tej samej płci, a gdy ofiarą
jest dziecko przesłuchanie powinno
odbywać się w obecności psychologa
lub osoby, którą dziecko darzy
zaufaniem.
16. Ofiara nie powinna być narażona
na dodatkowe dolegliwości wynikające
z konieczności kontaktu ze sprawcą
czynu niedozwolonego. W sądach
powinny istnieć odrębne
pomieszczenia dla ofiar przestępstw,
by nie były one narażone przed
rozprawą na kontakt z oskarżonym,
jego bliskimi i znajomymi.
IV. Prawo ofiary jako strony
postępowania karnego do wymiaru
sprawiedliwości
17. Ofiara ma prawo do swobodnego
dostępu do wymiaru sprawiedliwości.
Ofiara ma prawo w granicach
przewidzianych w ustawie w sposób
wolny od jakiegokolwiek przymusu lub
oporu kształtować swoje interesy
prawne (art. 6 KE).
18. Prawo ofiary do pomocy i
reprezentacji prawnej powinno być
przynajmniej zrównane z prawami
przysługującymi oskarżonemu. Ofiara
powinna mieć np. prawo do
bezpłatnego pełnomocnika, w tych
samych przypadkach, w których
przyznaje się prawo sprawcy do
obrońcy z urzędu.
19. Ofiara w sprawach o przestępstwa
ścigane z oskarżenia publicznego
może działać jako strona w
charakterze oskarżyciela
posiłkowego. Od wniesienia aktu
oskarżenia aż do momentu jego
odczytania w sądzie ofiara może
złożyć oświadczenie, że chce działać
jako strona w charakterze
oskarżyciela posiłkowego. W razie
powtórnego wydania przez prokuratora
postanowienia o odmowie wszczęcia
lub o umorzeniu postępowania
pokrzywdzony może w terminie
miesiąca wnieść swój akt oskarżenia
do sądu (art. 53, art. 54, art. 55
k.p.k.).
20. Ofiara ma prawo do rzetelnej,
zrozumiałej dla niej i wyczerpującej
informacji o przysługujących jej
prawach i procedurach ich
dochodzenia (art. 16 k.p.k. w zw. z
art. 2 i art. 83 Konstytucji RP).
21. Ofiara ma prawo do rzetelnej,
zrozumiałej dla niej i wyczerpującej
informacji na temat toczącego się w
sprawie postępowania.
22. Ofiara ma prawo do wystąpienia z
powództwem cywilnym w celu
dochodzenia w postępowaniu karnym
roszczeń majątkowych wynikających
bezpośrednio z popełnienia
przestępstwa. Ofiara może to uczynić
aż do rozpoczęcia przewodu sądowego
na rozprawie głównej (art. 62
k.p.k., art. 69 k.p.k.).
23. Ofiara powinna mieć prawo do
zebrania potrzebnych w jej sprawie
dowodów bez narażenia na dodatkowe
koszty. Dotyczy to między innymi
obdukcji lekarskiej i pomocy
psychologicznej.
24. Ofiara ma prawo brać udział w
czynnościach śledztwa lub
dochodzenia toczącego się w jej
sprawie (art. 49 § 1 k.p.k., art.
302 § 2 k.p.k., art. 316 - 318
k.p.k.).
25. Ofiara ma prawo do składania
wniosków o dokonanie czynności w
toku postępowania przygotowawczego,
a więc zanim sprawa trafi do sądu
(art. 315 k.p.k.).
26. Ofiara ma prawo wglądu do akt
sprawy i sporządzania odpisów
dokumentów występujących w sprawie
(art. 156 - 157 k.p.k., art. 159
k.p.k.).
V. Prawo ofiary jako strony
postępowania karnego do mediacji i
pojednania ze sprawcą
27. Ofiara ma prawo do mediacji i
pojednania ze sprawcą. Ofiara ma
prawo wystąpić z taką inicjatywą do
prokuratora lub do sądu (art. 53 § 3
k.k., art. 60 § 2 pkt 1 i 2 k.k.,
art. 46 k.k., art. 66 § 3 k.k., art.
320 k.p.k., art. 339 ,§ 4 k.p.k.,
art. 489 § 2 k.p.k.).
28. Ofiara ma prawo w sprawach z
oskarżenia prywatnego do pojednania
i ugody (art. 489, art. 499, art.
492 - 494 k.p.k.).
29. Ofiara ma prawo na swój i
oskarżonego wniosek do porozumienia
się ze sprawcą w kwestii naprawienia
szkody lub zadośćuczynienia (art.
341 § 3 i 4 k.p.k.).
VI. Prawo Ofiary do restytucji
poniesionych szkód
30. Ofiara ma prawo do restytucji
poniesionych przez nią szkód (A.8 -
11 ONZ 1985, art. 46 k.k., art. 62
k.p.k.).
31. Sprawca czynu zabronionego
powinien wyrównać ofierze poniesione
szkody (czyli dokonać restytucji).
Przestępcy albo osoby trzecie
odpowiedzialne za ich zachowanie
powinni dokonać sprawiedliwej
restytucji na rzecz ofiar, ich
rodzin lub osób pozostających na
utrzymaniu. Restytucja powinna
obejmować: zwrot własności, zapłatę
za doznaną krzywdę lub poniesioną
stratę, zwrot wydatków poniesionych
w wyniku wiktymizacji,
zabezpieczenie usług oraz
przywrócenie praw (A.8 ONZ 1985).
32. Jeżeli sprawca lub inne
uprawnione instytucje (np.
ubezpieczenie) nie wyrówna szkód
poniesionych przez ofiarę, powinno
się dążyć do zapewnienia kompensacji
materialnej ze strony Państwa:
ofiarom, które doznały ciężkiego
uszkodzenia ciała lub uszczerbku na
zdrowiu fizycznym lub psychicznym w
wyniku poważnych przestępstw,
rodzinie, a w szczególności osobom
pozostającym na utrzymaniu ofiar,
które poniosły śmierć lub które
dotknęło kalectwo fizyczne lub
psychiczne w wyniku takiej
wiktymizacji (A.12 ONZ 1985). |
